Portal pametne poljoprivrede

Zašto osiguranje u poljoprivredi ne beleži rast?

U poslednjih pet godina, porasli su iznosi i premija i podsticaja na svim nivoima vlasti za osiguranje useva, zasada i životinja, ali nije porastao i broj osiguranja. Uprkos državnim podsticajima, poljoprivrednici osiguranje još uvek vide kao nepotreban trošak.

Kako doći do povoljnog i pravednog osiguranja u poljoprivredi? To je istraživao Ekološki centar Stanište, koji je na svojoj veb stranici objavio sveobuhvatnu analizu.

Klimatske promene povećavaju rizike

Podaci potvrđuju da su klimatske nepogode sve intenzivnije i češće nego ranije. Nakon dugih suša sa visokim temperaturama, usledile su oluje sa obilnim padavinama i poplavama.

U takvim uslovima izazov je održati proizvodnju hrane, a osiguranje u poljoprivredi jedan je od ključnih načina da se smanje štete od posledica klimatskih promena.

Analiza osiguranja u periodu 2019–2024

Zvanični podaci o osiguranim površinama i životinjama nisu javno dostupni, ali prema izveštajima Narodne banke Srbije:

• Broj osiguranja useva: 42–46 hiljada

• Broj osiguranja životinja: 3,2–4,4 hiljade

• Ukupna premija: rast sa 3,8 milijardi (2019) na 6,3 milijarde dinara (2024)

Država je regresirala oko 32% ukupne premije putem podsticaja iz republičkog i lokalnih budžeta.

Podsticaji iz republičkog budžeta

Vlada Srbije svake godine uredbom propisuje iznose i procente podsticaja:

• 40% premije osiguranja

• 45% u otežanim uslovima

• do 70% u pojedinim okruzima i Beogradu

• maksimalno po gazdinstvu: 2,5 miliona dinara godišnje

Iako su izdvajanja porasla sa 600 miliona (2019) na 1,9 milijardi dinara (2023), broj osiguranja nije rastao.

Podsticaji iz budžeta opština i gradova

Od 145 opština i gradova u centralnoj Srbiji i Vojvodini, meru osiguranja finansira tek trećina njih – između 31 i 38.

• Ukupno 45 opština je bar jednom finansiralo osiguranje, dok 100 nikada nije

• Zbirno isplaćeno: 564 miliona dinara (2019–2023)

• Broj zahteva porastao sa 3311 (2019) na 4396 (2023)

Iznosi subvencija variraju od 10% do 60% premije, dok maksimalni iznosi idu od 15.000 do 300.000 dinara.

Šta se može osigurati u poljoprivredi?

Analizom sajtova osiguravajućih društava, razgovorima sa zaposlenima i poljoprivrednicima, sumirani su uslovi i iskustva sa tržišta osiguranja.

Osiguranje useva i plodova

• Osnovno: grad, požar, udar groma

• Dopunsko: oluja, poplave, prolećni mraz, gubitak semenskog kvaliteta, osiguranje stabala i čokota, kultura u plastenicima i staklenicima, gubitak kvaliteta voća i grožđa

Najveći problem je sistem odobravanja dopunskog osiguranja, koji se teško dobija zbog visokog rizika i obično je dostupan samo velikim proizvođačima.

S obzirom da suše uzrokuju više od 70% šteta u biljnoj proizvodnji, nedostatak ponude osiguranja od ovog rizika posebno otežava situaciju.

Osiguranje životinja

• Osnovno: uginuće, prinudno klanje ili ubijanje zbog bolesti ili nesreće

• Dopunsko: gubitak teladi, plodnosti i reproduktivnih sposobnosti

Osiguranje životinja važno je i zbog problema uklanjanja i tretmana leševa. Preusmeravanje sredstava u podsticaje za osiguranje i obavezivanje vlasnika na snošenje troškova za neosigurane životinje značajno bi povećalo broj osiguranih grla.

Javni pozivi uglavnom nedostupni

Od 564 miliona dinara podsticaja i 20.000 zahteva u poslednjih pet godina, najviše je isplaćeno u Kraljevu (158,8 miliona). Međutim, javni pozivi nisu objavljeni na sajtu grada.

Slična situacija je i u drugim opštinama: Ruma, Lučani, Trstenik, Smederevo, Pirot, Niš i Kragujevac isplaćivali su značajne iznose, ali dostupnost javnih poziva varira i uglavnom je vrlo loša.

Klimatske promene koje utiču na poljoprivredu

• Suše su sve češće: u 20. veku 0–3 po deceniji, u 21. veku već 5+ godina po deceniji

• Hirovitost vremena: sve duži periodi bez padavina, ali i sa ekstremnim kišama

• Pogođene površine: u 2023. poplave u 60% opština, a u mart–avgust 2024. suša pogodila čak 92% Srbije

Uprkos velikim izdvajanjima, tržište osiguranja u poljoprivredi u Srbiji nije dovoljno razvijeno. Poljoprivrednici osiguranje i dalje vide kao nepotreban trošak.

Preporuke:

• Udruženja poljoprivrednika: aktivnije učestvovanje u programima, pregovori sa opštinama i osiguravajućim društvima

• Ministarstvo poljoprivrede: uvođenje klasifikacije rizika, razrada modela obaveznog osiguranja, veća promocija podsticaja

📌 Ključna poruka je da iako podsticaji rastu, bez poverenja poljoprivrednika i bolje organizacije na lokalnom nivou, osiguranje u poljoprivredi neće postati dovoljno razvijen mehanizam zaštite od klimatskih rizika.